تبلیغات
انجمن مهندسی مکانیک دانشگاه علم و فن - چرخ دنده ها چگونه کار می کنند؟
 
انجمن مهندسی مکانیک دانشگاه علم و فن
نمی توان جلوی وزیدن باد را گرفت،اما می توان آسیاب بادی ساخت
درباره وبلاگ


به سایت انجمن علمی مکانیک دانشگاه علم و فن اورمیه خوش آمدید.سایت انجمن علمی مكانیك مفتخر است که اولین حرکت نوین را در اطلاع رسانی مجازی در دانشگاه علم و فن اورمیه با ویژگیهای منحصر به فرد ارائه می نماید.

مدیر وبلاگ : مجید فرج فائد
چرخ دنده که میگن اینه چرخدنده ها چگونه کار می کنند؟چرخدنده ها در بسیاری از وسایل مکانِیکی استفاده می شوند.آنها کارهای متفاوت بسیاری انجام می دهند ولی مهمترین آن کاهش دنده در تجهیزات موتوری است.این نقشی کلیدی است زیرا اغلب یک موتور کوچک چرخان با سرعت زیاد می تواند قدرت کافی برای وسیله را تولید کند ولی گشتاور کافی را نمی‌تواند.

چرخدنده ها در بسیاری از وسایل مکانِیکی استفاده می شوند.آنها کارهای متفاوت بسیاری انجام می دهند ولی مهمترین آن کاهش دنده در تجهیزات موتوری است.این نقشی کلیدی است زیرا اغلب یک موتور کوچک چرخان با سرعت زیاد می تواند قدرت کافی برای وسیله را تولید کند ولی گشتاور کافی را نمی‌تواند. بعنوان مثال پیچ گوشتی الکتریکی دنده کاهشی بسیار بزرگی دارد زیرا که نیاز به گشتاور پیچشی زیادی برای پیچاندن پیچ دارد. ولی موتور فقط مقدار کمی گشتاور در سرعت بالا تولید می کند.با دنده کاهشی سرعت خروجی کاهش اما گشتاور افزایش می یابد.
کار دیگری که چرخدنده ها انجام می دهند تنظیم کردن جهت چرخش است.بعنوان نمونه در دیفرانسیل بین چرخ های عقب اتومبیل شما قدرت بوسیله میل محوری که به مرکز اتومبیل متصل است منتقل می شود و دیفرانسیل باید ۹۰ درجه نیرو را بچرخاند تا در چرخها بکار برد.
پیچیدگیهای بسیاری در انواع مختلف چرخدنده وجود دارد.در این مقاله خواهیم آموخت که دندانه های چرخدنده چگونه کار می کنند و درباره انواع مختلف چرخدنده که در همه نوع ابزارهای مکانیکی یافت می شوند خواهیم آموخت.
اصول اولیه
در هر چرخدنده نسبت دنده با فاصله از مرکز چرخدنده تا نقطه تماس تعیین می شود.به عنوان مثال در ابزاری با دو چرخدنده ،اگر قطر یکی از چرخدنده ها ۲ برابر دیگری باشد، ضریب دنده ۲:۱ خواهد بود.یکی از ابتدایی ترین انواع چرخدنده که می توانیم ببینیم چرخی با برامدگی هایی بشکل دندانه های چوبی است
.

مشکلی که این نوع از چرخدنده ها دارند این است که فاصله از مرکز هر چرخدنده تا نقطه تماس ،وقتی که چرخدنده می چرخد تغییر می کند.این بدان معنی است که ضریب دنده وقتی چرخدنده می چرخد تغییر می کند.یعنی سرعت خروجی نیز تغییر میکند. چنانچه شما در اتومبیل خود از چرخدنده هایی شبیه به این استفاده کنید،ثابت نگه داشتن سرعت در این شرایط غیر ممکن خواهد بود و شما دائما باید سرعت را کم و زیاد کنید.
دندانه های چرخدنده های نوین پروفیل مخصوصی که دنده گستران (اینولوت involute ) نامیده می شود استفاده می کنند.این پروفیل دارای خاصیت بسیار مهم ثابت نگه داشتن نسبت سرعت بین دو چرخدنده است.در این نوع ، همانند چرخ میخی بالا نقطه تماس جابجا می شود ولی فرم گستران دندانه های چرخدنده این جابجایی را جبران می کند.برای جزئیات به این قسمت مراجعه کنید.در ادامه بعضی از انواع چرخدنده ها را میبینیم
چرخدنده ساده
چرخدنده های ساده معمولی ترین نوع چرخدنده می باشند.آنها دندانه های صافی دارندو بر روی محورهای موازی سوار می شوند.سابقا چرخدنده های ساده بسیاری برای بوجود آوردن دنده های کاهشی بسیار بزرگی استفاده می شد.
چرخدنده های ساده در دستگاه های بسیاری استفاده می شوند.مانند پیچ گوشتی الکتریکی ، آبپاش نوسانی ، ساعت زنگی ، ماشین لباسشویی و خشک کن لباس .اما شما در اتومبیل خود تعداد زیادی از آن را نخواهید یافت زیرا چرخدنده ساده واقعا" می تواند پر سروصدا باشد.هر وقت دندانه چرخدنده یک دنده را با چرخدنده دیگری درگیر کند دنده ها برخورد کرده و این ضربه صدای بلندی تولید می کند، همچنین فشار روی چرخدنده را افزایش می دهد .برای کاهش دادن صدا و فشار روی چرخدنده اغلب چرخدنده ها در اتومبیل شما مارپیچی می باشند.
چرخدنده های مارپیچ
وقتی دو دنده بر روی سیستم چرخدنده مارپیچ درگیر می شوند تماس از انتهای یکی از دنده ها شروع شده و بتدریج با چرخش چرخدنده گسترش میابد تا زمانی که دودنده بطور کامل درگیر شوند.
درگیر شدن تدریجی چرخدنده های مارپیچی را وادار می کند که آرامتر و ملایم تر از چرخدنده های ساده عمل کنند.به همین دلیل چرخدنده های مارپیچی تقریبا" در جعبه دنده های همه اتومبیل ها مورد استفاده قرارمی گیرد.
بعلت زاویه دنده ها در چرخدنده های مارپیچ وقتی که دنده ها درگیر می شوند بار محوری بوجود می آورند.دستگاه هایی که از چرخدنده های مارپیچ استفاده می کنندیاتاقان هایی دارند که می توانند این بار محوری را نگه دارند.یک نکته جالب در مورد چرخدنده های مارپیچ این است که اگر زوایای دندانه های چرخدنده صحیح باشند می توا نند روی محور عمودی سوار شده زاویه چرخش را روی ۹۰ درجه تنظیم کنند.
چرخدنده مخروطی
چرخدنده مخروطی زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که مسیر چرخش محور نیاز به تغییر کردن دارد و معمولا"برمحورهای ۹۰ درجه سوار می شوند ولی می توا نند طوری طراحی شوند که در زوایای دیگر نیز به همین خوبی عمل کنند. دندانه ها روی چرخدنده های مخروطی می توانند صاف ، مارپیچی ویا قوسی باشند.دندانه های چرخدنده های مخروطی صاف در حقیقت مشکلی مشابه دنده چرخدنده های ساده دارند.که وقتی هر دنده درگیر می شود به دنده متناظر در آن لحظه ضربه می زند.
درست مانند چرخدنده ساده، راه حل این مشکل انحنا دادن به دندانه های چرخدنده می باشد. این دندانه های مارپیچی درست مانند دندانه های مارپیچی درگیر می شوند تماس از یک انتها ی چرخدنده شروع می شود و به صورت تصاعدی در سرتاسر دندانه گسترش می یابد.
در چرخدنده های مخروطی صاف و مارپیچی محورها باید بر هم عمود باشندو همچنین در یک صفحه واقع شوند. اگر شما دو محور را پشت چرخدنده امتداد دهید همدیگر را قطع خواهند کرد .از طرف دیگر چرخدنده های قوسی (hypoid gear) می توانند با محور ها در صفحات مختلف (محور های متنافر) درگیر شوند.
این خصوصیت در دیفرانسیل اتومبیلهای بسیاری استفاده می شود.چرخدنده بزرگ مخروطی دیفرانسیل و چرخدنده کوچک ورودی (پنیون) هر دو از نوع قوسی (هیپوئیدی) هستند. این به پنیون ورودی اجازه می دهد که پایین تر از محور چرخدنده بزرگ مخروطی سوار شود.شکل بالا پنیون ورودی درگیر با چرخدنده مخروطی بزرگ در دیفرانسیل را نشان می دهد. زمانی که محور محرک اتومبیل به پنیون ورودی متصل می شود پایین تر قرار می گیرد .این بدان معنی است که محور محرک در قسمت سواری جایی را اشغال نمی کند و فضای بیشتری برای سرنشینان و بار ایجاد می کند.
چرخدنده های حلزونی (ترجمه از لیلا علیزاده ساروی)
چرخدنده حلزونی هنگامی مورد استفاده قرار می گیرد که نیاز به دنده کاهشی بزرگی باشد.برای چرخدنده های حلزونی نسبت کاهش ۲۰:۱ و حتی تا ۳۰۰:۱ یا بالاتر از آن متعارف است.
چرخدنده حلزونی
بسیاری از چرخدنده های حلزونی خاصیت جالبی دارند که چرخدنده های دیگر ندارند: پیچ حلزون براحتی می تواند چرخدنده را بچرخاند ولی چرخدنده نمیتواند پیچ حلزون را بچرخاند و این بدان علت است که زاویه ی روی پیچ حلزون بقدری کم است که وقتی چرخدنده سعی می کند آنرا بچرخاند نیروی اصطکاک بین چرخدنده و پیچ حلزون آن را در جای خود نگه می دارد و مانع چرخش آن می شود.
این خاصیت برای ماشینهایی از قبیل سیستم های نقاله مکانیکی مورد استفاده است. آنهایی که خاصیت قفل کنندگی در آنها هنگامی که موتور نمی چرخد می تواند همانند یک ترمز برای نقاله عمل کند.
استفاده خیلی جالب دیگر چرخدنده های حلزونی در دیفرانسیل تورسن(Torsen differential) که در بعضی از اتومبیلها و کامیونهای بارکش با کارایی بالا استفاده می شود است.
چرخدنده و میله دنده (ترجمه از لیلا علیزاده ساروی)
چرخدنده و میله دنده برای تبدیل کردن حرکت دورانی به حرکت خطی استفاده می شوند.مثال کاملی از آن فرمان اتومبیلهاست . فلکه فرمان چرخدنده ای که با میله دنده درگیر است را می چرخاند. وقتی که چرخدنده می چرخد میله دنده را به چپ یا راست می لغزاند بسته به آنکه شما فرمان را بکدام سمت می پیچانید.
چرخدنده و میله دنده همچنین در بعضی ترازوها برای گردش صفحه مدرجی که وزن شما را نشان می دهد به کار می رود.
چرخدنده های سیاره ای و نسبت بین دنده ها
هر مجموعه چرخدنده سیارهای سه جزء اصلی دارد :
-
دنده خورشیدی
-
دنده سیاره ای و حامل دنده سیاره ای
-
دنده بزرگ حلقه ای (رینگی)
هر کدام از این سه جزء می توانند ورودی یا خروجی باشند یا می توانند ثابت نگه داشته شوند.انتخاب کدام قطعه ای برای کدام منظور نسبت دنده را برای چرخدنده ها معین می کند.به یکی از چرخدنده های سیاره ای منفرد نگاهی می اندازیم.
یکی از چرخدنده های سیاره ای جعبه دنده ما یک چرخدنده بزرگ حلقه ای با ۷۲ دننده (کرانویل) و یک چرخدنده خورشیدی با ۳۰ دنده دارد . می توانیم نسبت دنده های بسیاری از این جعبه داشته باشیم.
همچنین قفل شدن هر دو جزء با هم همه ی قطعه را قفل خوا هد کرد و نسبت دنده ۱:۱ خواهد شد
توجه کنید که اولین نسبت دنده ای که در جدول بالا ثبت شده است کاهشی است یعنی سرعت خروجی از سرعت ورودی کمتر است.دومین نسبت دنده پرسرعت است یعنی سرعت خروجی بیشتر از سرعت ورودی است و آخری نیز دوباره کاهشی است ولی مسیر خروجی معکوس شده است.نسبت دنده های مختلف بسیاری از مجموعه چرخدنده بالا می توان استخراج کرد ولی آنهایی که می بینید مربوط به جعبه دنده ی اتوماتیک می باشند. در پویا نمایی زیر می توانید مشاهده کنید:
پس این یکی از مجموعه های چرخدنده است که می تواند همه ی این نسبت دنده های مختلف را بدون درگیر کردن یا خلاص کردن چرخدنده های دیگر تولید کند.با دو تا از این مجموعه چرخدنده ها در یک ردیف ما می توانیم ۴ دنده جلو و یک دنده عقب (معکوس) مورد نیاز در جعبه دنده را داشته باشیم.در قسمت بعدی دو مجموعه از چرخدنده ها را با هم قرار خواهیم داد.
جزئیات پروفیل چرخدنده گسترانی (اینولوت)
درپروفیل دندانه های چرخدنده گسترانی نقطه تماس ازنزدیکی یکی از دندانه ها شروع شده و با چرخش چرخدنده نقطه تماس از آن چرخدنده دور شده و به دیگری نزدیک می شود.اگر شما نقطه تماس را دنبال کنید، نشانگر یک خط مستقیم است که از یکی از چرخدنده ها شروع شده و در کنار دیگری پایان می یابد.این بدان معنی است که شعاع نقطه تماس با درگیر شدن دندانه ها بزرگتر می شود.
قطر دایره گام قطر تماس موثر است .از آنجایی که قطر تماس ثابت نمی باشد قطر دایره گام واقعا فاصله تماس متوسط است.وقتی که دندانه ها ابتدا شروع به درگیر شدن می کنند دندانه چرخدنده بالایی به دندانه چرخدنده پایینی در داخل قطر دایره گام برخورد می کند.اما توجه کنید که آن قسمت از دنده بالا که با دنده پایین تماس پیدا می کند، در آن نقطه بسیار لاغر است.با چرخش چرخدنده نقطه تماس به سمت قسمت ضخیم تر دندانه چرخدنده بالایی لغزیده می شود.این امر دنده بالایی را به جلو رانده بنا براین جبرانی برای قطر تماس اندکی کوچکتر می باشد.با ادامه دادن دندانه ها به چرخیدن نقطه تماس دور تر شده حتی از قطر دایره گام خارج می شود.اما پروفیل دندانه های پایینی جبرانی برای این جابجایی است.نقطه تماس شروع به لغزیدن به سمت قسمت لاغر دندانه پایینی می کند مقدار کمی از سرعت چرخدنده بالایی برای جبران قطر تماس افزوده شده،کم می کند.نتیجه نهایی این است که حتی اگر قطر نقطه تماس بطور ممتد تغییر کند سرعت ثابت باقی می ماند.بنابراین پروفیل دندانه چرخدنده گسترانی یک نسبت سرعت دورانی ثابت تولید می کند
.





نوع مطلب : مقاله و تحقیق، 
برچسب ها : چرخدنده ها چگونه کار می کنند؟، انجمن مهندسی مکانیک دانشگاه علم و فن، انجمن مکانیک، دانشگاه علم و فن، چرخ دنده،
لینک های مرتبط :
شنبه 25 شهریور 1396 12:30 ق.ظ
If some one needs to be updated with latest technologies then he must be visit this site and be up to date every day.
پنجشنبه 23 شهریور 1396 06:01 ب.ظ
I think this is one of the most significant information for me.
And i am glad reading your article. But should remark
on some general things, The web site style is wonderful, the
articles is really nice : D. Good job, cheers
سه شنبه 14 شهریور 1396 09:32 ق.ظ
You could certainly see your skills in the article you write.
The sector hopes for more passionate writers such as you who aren't
afraid to mention how they believe. Always go after your heart.
دوشنبه 30 مرداد 1396 03:22 ب.ظ
Touche. Outstanding arguments. Keep up the amazing spirit.
پنجشنبه 30 خرداد 1392 11:12 ق.ظ
مطالب جالبی بود فقط یه سوال شاید جوابش خیلی وقته وجود داره و من چون اطلاعی ندارم نمیدونم. اون هم اینکه،استفاده از چرخدنده های ساده باعث ایجاد سروصدا و به نظرمن امکان ایجاد لرزش برای دستگاه میشه. یعنی این امکان وجود داره که به جای استفاده از این چرخدنده ساده از چرخدنده ی مثلا گسترانی استفاده کرد؟؟یا مثلا تراز نبودن جای یک وسیله باعث پرسروصدا شدن چرخدنده ها میشه؟
مجید فرج فائد/سلام و روز بخیر...
اول اجازه بدین یه تعریفی از چرخ دنده ساده براتون داشته باشم تا مصارف استفاده چرخ دنده های ساده براتون روشن بشه،توجه داشته باشین که همه چرخ دنده هایی که دارای دنده های مستقیم و محورهای دو چرخشون حرکت موازی دارند "چرخ دنده های ساده"(spur gears) نامیده میشه، و اساسا یک وظیفه اصلی و کلی دارن و اونم اینه که سرعت متحرک رو کم میکنن و نیروی خروجی رو بصورت قابل توجهی افزایش میدن،البته میشه گفت همه چرخ دنده ها این وظیفه رو دارن ولی در انواع مختلف و نسبت به شرایط کاریشون فرق میکنن یکی از کاربردهای چرخ دنده های ساده همین ساعت های مچی و دیواری هستش ولی بخاطر صدای وحشتناکی که میتونه ایجاد کنه خیلی به ندرت در اتومبیل و صنایع سنگین استفاده میشه و در شرایطی که فضا غیرمتعارف و تراز نباشه اصلا از چرخ دنده های ساده استفاده نمیشه(پایین گفتم کدوما استفاده میشن در همچین حالاتی) که اشاره کرده بودین.بحث بعدی اینکه چرخ دنده ها علی رغم اینکه یکی از ملزمات اجتناب ناپذیر همه متحرک های انتقال نیرو هستش ولی 2تا عیب عمده داره:اول اینکه در اثر تنش و اصطکاک تخیلی که بین دوتا چرخ دنده ایجاد میشه "باعث ایجاد حرارت"میشه و دوم "ایجاد سر و صدای ناهنجار" هستش که مهندسان مکانیک(خخخ) برای برطرف کردن و یا بهتر بگم برای به حداقل رسوندن این مشکلات از چندتا راه متدوال استفاده میکنن.برای از بین بردن حرارت بوجود اومده توسط 2چرخ دنده بهترین راه استفاده از گریس ها و روغن ها با استاندارد مخصوصش هستش و یا استفاده از جاروبک مرکزی روغن در سیستم میشه همون کارو کرد،البته با روغن کاری دوتا نشون میزنیم،یعنی میشه با روغن و گریس کاری سطوح تنش زا رو آبندی کرد و علاوه بر دفع حرارت صدای خارا خاره چرخ دنده هارو هم کاهش داد که باید در این مورد خیلی دقت بشه در انتخاب ویسکوزیته(لزجت یا گرانروی) روغن و گریس!!دقت در طراحی و اینرسی(درصد لقی) چرخ دنده یکی از فاکتورهای مهم ایجاد حرارت و صدا هستش که باید مدنظر طراحان باشه.
ولی خب بطور کلی همه متخصصان امر با سر و صدای چرخ دنده ها کنار اومدن و بیشتر دنبال بهینه سازی این موضوع هستن چرا که بزرگترین مشخصه یک چرخ دنده انتقال نیرو از محوری به محور دیگر هستش!!بهرحال دو فاکتور فوق الذیل یکی مشکلات عمده استفاده چرخ دنده هستش که میتونه پدیده هایی مثل:خستگی،تنش،خمش،شکستگی و در نهایت کاهش استهلاک سیستم رو بدنبال داشته باشه،در واقع نگهداری و سرویس بموقع قطعات متحرک میتونه اثر زیادی داشته باشه در جلوگیری پدیده های بالا.و در نهایت برای اینکه جلوگیری بشه از صدای ناهنجار در سیستم های انتقال قدرت با دور بالا(خودرو) و صنایع سنگین بیشتر از چرخ دنده های 1-مارپیچ و حلزونی،2-رک و پنیون،3-شیب دار تحت زاویه،4-هیپوئید،5-اسپیروئید با روغن کاری و گریس کاری و با استفاده از قطعات انبساطی و لوپ(لرزه گیر) استفاده میشه.
امیدوارم از قلم فرسایی من خسته نشده باشین و مطالب مفیدی بدست آورده باشین.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





كد تقویم

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
خطاطی نستعلیق آنلاین
امکانات جانبی
 
 
بالای صفحه